Temel Mekanizması

1. Kıkırdak Aşınması: Eklemlerin hareket eden kemik uçlarını kaplayan kıkırdak doku, normalde pürüzsüz, kaygan ve esnek bir yapıya sahiptir. Görevi, kemiklerin birbirine sürtünmesini engellemek ve şokları emmektir. Osteoartritte, bu kıkırdak yavaş yavaş incelir, yumuşar ve pürüzlü hale gelir.

2. Kemik Sürtünmesi: Kıkırdak kayboldukça, alttaki kemikler birbirine sürtünmeye başlar. Bu durum, eklemde ağrıya, iltihaplanmaya ve şişliğe neden olur.

3. Kemik Çıkıntıları (Osteofitler): Vücut, aşınmayı telafi etmek amacıyla eklem kenarlarında küçük kemik çıkıntıları (osteofit veya "kemik mahmuzu") oluşturur. Bu çıkıntılar da eklem hareketini kısıtlar ve ağrıyı artırır.

4. En Sık Tutulan Bölgeler: Genellikle yük taşıyan eklemleri etkiler:

   • Dizler (en yaygın)

   • Kalçalar

   • Omurga (boyun ve bel)

   • Ellerin küçük eklemleri

🔍 Nedenleri ve Risk Faktörleri

Osteoartrit, tek bir nedene bağlı değildir, ancak çeşitli risk faktörlerinin birleşimiyle ortaya çıkar:

• Yaşlanma: Hastalığın en büyük risk faktörüdür. Kıkırdak dokusunun kendini yenileme yeteneği yaşla birlikte azalır.

• Obezite (Aşırı Kilo): Vücut ağırlığı, özellikle diz ve kalça gibi yük taşıyan eklemler üzerindeki mekanik baskıyı önemli ölçüde artırır ve kıkırdak aşınmasını hızlandırır.

• Önceki Eklem Yaralanmaları: Kırıklar, bağ yırtıkları veya menisküs hasarları gibi eklem travmaları, yıllar sonra o eklemde osteoartrite yol açabilir (Sekonder Osteoartrit).

• Genetik Yatkınlık: Ailede osteoartrit öyküsü bulunması, hastalığa yakalanma riskini artırır.

• Cinsiyet: 50 yaşından sonra kadınlarda erkeklere göre daha yaygın görülür.

• Aşırı Kullanım/Meslek: Ağır fiziksel işler veya belirli sporlar nedeniyle eklemlere sürekli tekrarlayan yük binmesi.

😫 Belirtileri Nelerdir?

Osteoartrit belirtileri genellikle yavaş başlar ve zamanla kötüleşir:

Belirti AdıAçıklama

Eklem AğrısıEn yaygın belirtidir. Genellikle hareketle veya günün ilerleyen saatlerinde artar. İstirahatle azalır, ancak ileri evrelerde sürekli hale gelebilir.

Eklem SertliğiÖzellikle sabahları veya uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra (oturma, yatma) eklemin zor hareket etmesi. Bu sertlik, genellikle 30 dakikadan daha az sürer.

Hareket KısıtlılığıEklem esnekliğinin azalması ve eklemi tam olarak bükme veya düzleştirme zorluğu.

Çıtırtı/Gıcırdama SesiEklemi hareket ettirirken kemiklerin birbirine sürtünmesinden kaynaklanan krepitasyon adı verilen sesler duyulması.

Şişlik ve HassasiyetEklemde iltihaplanma (inflamasyon) ve sıvı birikimi nedeniyle şişlik ve basınca karşı hassasiyet oluşabilir.

Eklem Deformitesiİlerlemiş vakalarda, kemik çıkıntıları ve kıkırdak kaybı nedeniyle eklemde şekil bozuklukları (örneğin, dizlerde eğrilik) gelişebilir.

🩹 Tedavi Yöntemleri

Osteoartrit tedavisinde temel amaç, ağrıyı azaltmak, eklem fonksiyonunu artırmak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır. Tedavi genellikle cerrahi olmayan (konservatif) yöntemlerle başlar.

1. İlaç Dışı (Non-Farmakolojik) Tedaviler

• Kilo Kontrolü: Aşırı kilolu kişilerde kilo vermek, yük taşıyan eklemler üzerindeki baskıyı önemli ölçüde azaltarak ağrıyı dindirir ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatır.

• Fizik Tedavi ve Egzersiz:

  • Kas Güçlendirme: Etkilenen eklemi çevreleyen kasları güçlendirmek (özellikle diz için kuadriseps kası) eklem stabilitesini artırır.

  • Esneme ve Hareket Açıklığı Egzersizleri: Eklem sertliğini azaltır ve hareket kabiliyetini korur.

  • Aerobik Egzersizler: Yüzme, su içi egzersizler ve bisiklet gibi ekleme az yük bindiren aktiviteler önerilir.

• Yardımcı Cihazlar: Yürüteç, baston veya ortez (destekleyici cihazlar) kullanmak, ağrılı eklem üzerindeki yükü azaltır.

• Isı/Soğuk Uygulamaları: Ağrılı dönemlerde sıcak veya soğuk kompres uygulamak.